Mijn onderzoek voor een beter begrip van de zwevende kiezer richt zich enerzijds op analyses van maatschappelijke veranderingen in de afgelopen decennia die een rol spelen bij het zweven en anderzijds op ontwikkelingen bij politieke partijen in reactie op de zwevende kiezers. 

Bij de maatschappelijke analyses onderzoekt ‘Op zoek naar het grotere verhaal’ de achtergronden van de maatschappelijke onvrede en schetst manieren om de samenleving te verbeteren. Een belangrijke conclusie is dat individualisering en polarisatie hóren bij maatschappelijke ontwikkeling en dat iederéén het risico loopt vroeg of laat te belanden bij de mensen die zich achtergelaten voelen. Als de verbinding tussen de  ‘achtergelatenen’ en de maatschappelijke voorhoede te veel verstoord raakt, kan een neerwaartse spiraal ontstaan. Motor achter dit proces is het overdragen van een beetje individuele soevereiniteit in ruil voor een beduidende toename van autonomie: we kunnen steeds een klein beetje minder zelf beslissen maar kunnen daardoor veel meer doen. Die balans is normaal gesproken positief, maar kan wel verstoord raken als de maatschappelijke samenwerking gaat haperen. Om die samenwerking goed te laten draaien moeten we er rekening mee houden dat de maatschappij de laatste decennia een netwerksamenleving is geworden. Daarin hangt alles met alles samen en werken de huidige staatsinrichting en beleidsinstrumenten niet meer. Daarom moeten we opnieuw kijken naar hoe de sociale, economische en politieke macht het beste kunnen worden geregeld. Ook moet de overheid niet meer willen sturen op het gedrag van individuele mensen, bedrijven en lokale bestuurders in dat netwerk maar zich richten op het vormgeven van de juiste verbindingen en relaties. Ook individueel moeten we beter gaan kijken naar onze relaties met anderen, en zullen we de spanning tussen het inruilen van soevereiniteit voor autonomie moeten oplossen door voldoende zelfbeheersing. Dan pas kunnen we goed bepalen wat ons eigen verhaal wordt binnen het grotere verhaal van de netwerksamenleving.

Dit essay bouwt voort op 'Zijn wij allemaal gekoloniseerd door een tovenaarsleerling?' waarin op basis van het werk van Castells getoond wordt hoe veel hedendaagse problemen en het breed gedeelde gevoel van onbehagen te maken lijken te hebben met de globalisering en de opkomst van de netwerksamenleving. Die processen hebben ons ontzettend veel gebracht aan nieuwe mogelijkheden en onze handelings- en keuzevrijheid enorm vergroot. Maar we zijn als mensheid gaandeweg wel de grip op deze processen kwijtgeraakt op een manier die lijkt op een kolonisatieproces - en lijken daarmee op de tovenaarsleerling uit het sprookje die uiteindelijk meegesleept wordt door de magie. Vervolgens worden deze processen geanalyseerd als 'collectieve interacties' waarbij een samenwerkingswinst ontstaat die meer is dan de som der delen en daarom leidt tot vragen over de verdeling van de lusten en de lasten van de interactie. En in essentie zijn dat vragen over de verdeling van de politieke, sociale en economische macht. Vanuit dat perspectief wordt vervolgens uitgewerkt hoe we de grip weer terug kunnen krijgen en wat we daarvoor zouden moeten doen op internationaal, nationaal en individueel niveau. Cruciaal is dat we intensiever zouden moeten gaan samenwerken èn die samenwerking beter moeten organiseren.

'Een frisse kijk op de zwevende kiezer' is een essay waarin een nieuw historisch perspectief wordt ontwikkeld op de opkomst van de zwevende kiezer. Bouwstenen voor dat perspectief zijn de complexiteitswetenschap en inzichten uit de gedragseconomie. Dit perspectief biedt nieuwe inzichten in de achtergronden van de zwevende kiezer en geeft handvaten voor wie de maatschappelijke fragmentatie en politieke polarisatie een halt wil toeroepen. Download het essay hieronder. Voor wie niet direct vijftig pagina's wil lezen is er ook een korte samenvatting beschikbaar. 

Voor de reacties van politieke partijen heb ik de afgelopen tijd stapsgewijs een gestructureerde en transparante benadering ontwikkeld voor coalitievorming, met samenwerkingsprofielen, programmatische overeenkomsten, een coalitiezoeker en nu ook een kroonjuwelenindex. In 'Factsheets voor coalitievorming' komt hieruit naar voren dat een middenkabinet het beste in staat geacht moet worden om Nederland uit het huidige dal te helpen. In 'Voorbij links, midden en rechts. Formeren met samenwerkingsprofielen' heb ik een Coalitiezoeker ontwikkeld en uitgeprobeerd, voortbouwend op het onderzoek in de eerdere essays. Daarmee kan op een gestructureerde en transparantie manier worden onderzocht welke combinaties van partijen een stabiele en vruchtbare coalitie zouden kunnen opleveren die bij een groot deel van de samenleving voldoende draagvlak zou hebben. 'En nu een snelle formatie...' geeft op basis van de tweede exit poll van de verkiezingsavond een update van de uitkomsten van de Coalitiezoeker. Een coalitie van CDA, GLPVDA, D66, VVD en eventueel VOLT komt nog steeds als beste naar voren: voldoende zetels, een hoge mate van onderlinge samenhang tussen de verkiezingsprogramma's en representatief voor grote delen van de bevolking. De beste coalitie 'over rechts' scoort duidelijk minder, vooral op het punt van stabiliteit. Ook de complete Coalitiezoeker is als Excelbestand te downloaden. 

Het essay 'Samenwerkingsprofielen van politieke partijen' analyseert hoe politieke partijen zich bij de Tweede Kamerverkiezingen van 2023 profileerden richting de vier soorten samenwerkers in de samenleving. Dit biedt verrassende inzichten in de achtergronden van de uitslagen, maar maakt ook de huidige maatschappelijke impasse begrijpelijker en biedt aanknopingspunten om uit die impasse te komen. In diverse 'Quick scans' heb ik die samenwerkingsprofielen geactualiseerd op basis van de verkiezingsprogramma's van de verkiezingen in 2025.

De essays kunnen hieronder worden gedownload.